Jak zatrudnić młodocianego 2026: lekka praca i nauka zawodu

Wakacje w sklepie, popołudnia w warsztacie albo sezon w gospodarstwie: coraz częściej zgłasza się do Ciebie 16-latek, który chce zarobić. Zatrudnienie nastolatka jest legalne i dla małej firmy może być wygodne, ale to najbardziej uregulowany rodzaj zatrudnienia w Kodeksie pracy. Limity godzin, badania i lista zakazanych prac obowiązują od pierwszego dnia, a ich złamanie to wykroczenie pracodawcy.

Poniżej opisujemy, jak zatrudnić młodocianego zgodnie z przepisami obowiązującymi na 25 października 2026 roku: kogo wolno przyjąć, ile godzin może pracować, jakie badania zrobić, ile mu zapłacić i kiedy można liczyć na zwrot kosztów.

Jak zatrudnić młodocianego w 2026 roku?

1. Sprawdź wiek i szkołę

   Młodociany musi mieć ukończone 15 lat i szkołę podstawową (art. 191 § 1 pkt 1). Sprawdź dowód lub legitymację szkolną i zaświadczenie o ukończeniu szkoły albo o aktualnym toku nauki.

2. Ustal cel zatrudnienia

   Jeżeli młodociany nie ma kwalifikacji zawodowych, możesz go zatrudnić tylko w celu przygotowania zawodowego (art. 191 § 2) albo przy lekkiej pracy z rozdziału IIIa. Od tego zależą godziny, wynagrodzenie i dokumenty.

3. Przygotuj wykaz prac

   Przy lekkiej pracy musisz mieć wykaz lekkich prac, uzgodniony z lekarzem medycyny pracy i zatwierdzony przez właściwego inspektora pracy. Zapisujesz go w regulaminie pracy albo w osobnym akcie (art. 200(1) § 3 i 4).

4. Skieruj na badania

   Wystaw skierowanie na wstępne badania lekarskie i poczekaj na orzeczenie. Bez niego nie wolno dopuścić młodocianego do pracy (art. 229 § 4), a badania pokrywa pracodawca.

5. Podpisz umowę i przeszkol z BHP

   Zawrzyj umowę o pracę na piśmie, ustal wymiar i rozkład czasu pracy z uwzględnieniem planu lekcji, przeszkol młodocianego z BHP przed dopuszczeniem do pracy (art. 237(3) § 2) i zapoznaj go z wykazem prac wzbronionych oraz lekkich prac.

Wzór dokumentu znajdziesz w bezpłatnym wzorze umowy o pracę. Przy młodocianym trzeba go uzupełnić o wymiar godzin zgodny z limitami z tego tekstu.

Kogo można zatrudnić i czy potrzebna jest zgoda rodzica?

Rodzic nie jest jednak całkiem poza grą. Jeżeli stosunek pracy sprzeciwia się dobru dziecka, przedstawiciel ustawowy może go rozwiązać, ale tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego (art. 22 § 3). Pracodawca ma też obowiązek przekazać przedstawicielowi ustawowemu informacje o ryzyku zawodowym związanym z pracą i o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 201 § 3). Wyjątki dotyczące zgody rodzica dotyczą wyłącznie osób młodszych, które kończą dopiero podstawówkę lub nie ukończyły jej na czas, i umów w celu przygotowania zawodowego (art. 191 § 2(4) do 2(6)).

Dobra praktyka dla małej firmy: poproś rodzica o krótkie pisemne oświadczenie, że zna miejsce, godziny i rodzaj pracy. To nie jest wymóg ustawy, ale ułatwia rozmowę, gdy plan lekcji się zmienia albo praca okazuje się trudniejsza, niż zakładano.

Ile godzin może pracować młodociany?

Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego na podstawie tygodniowej liczby godzin nauki i rozkładu zajęć (art. 200(2) § 1). Przed nawiązaniem stosunku pracy bierzesz od młodocianego oświadczenie, że nie pracuje u innego pracodawcy albo gdzie jeszcze pracuje, bo limity liczą się razem (art. 200(2) § 4).

Do czasu pracy wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się w godzinach pracy (art. 202 § 3). Jeżeli dobowy wymiar jest dłuższy niż 4,5 godziny, trzeba wprowadzić 30 minut przerwy wliczanej do czasu pracy (art. 202 § 3(1)).

Jakie badania i prace wzbronione obowiązują?

Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, musisz zmienić rodzaj pracy, a gdy to niemożliwe, niezwłocznie rozwiązać umowę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (art. 201 § 2). Rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 roku (Dz.U. 2023 poz. 1240) w załączniku nr 1 wymienia między innymi prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, na przykład polegające wyłącznie na podnoszeniu i przenoszeniu ciężarów, prace załadunkowe i wyładunkowe oraz prace w stale wymuszonej pozycji, w tym w pozycji pochylonej lub w przysiadzie.

Na tej podstawie sporządzasz wykaz prac wzbronionych młodocianym i stanowisk, na których są wykonywane, i wieszasz go w widocznym miejscu w każdej komórce, w której pracują młodociani. W ustalaniu wykazu uczestniczy lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną (§ 5 rozporządzenia). Starsi uczniowie powyżej 16 lat mogą wyjątkowo wykonywać niektóre prace wzbronione, jeżeli jest to niezbędne do przygotowania zawodowego, pod stałym nadzorem instruktora i po ocenie ryzyka (§ 2-4 rozporządzenia). Do lekkich prac ten wyjątek się nie odnosi: wykaz lekkich prac nie może zawierać żadnej pracy wzbronionej (art. 200(1) § 3).

Ile zapłacić młodocianemu w 2026 roku?

Stawki wynikają z § 19 i § 20 rozporządzenia o przygotowaniu zawodowym młodocianych w brzmieniu z 2023 roku. Podstawą jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, obowiązujące od pierwszego dnia miesiąca po ogłoszeniu go przez Prezesa GUS. Komunikat za II kwartał 2026 roku ogłoszono 10 sierpnia, więc nowe kwoty zaczęły obowiązywać 1 września i zmienią się po komunikacie za III kwartał.

Źródło tabeli: § 19 ust. 2 i § 20 rozporządzenia w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Dz.U. 2023 poz. 1348; kwoty wyliczone przez redakcję z 9233,13 zł. To dolne granice, nie ma przeszkód, żeby płacić więcej.

Przy lekkiej pracy te stawki nie obowiązują. Młodociany jest wtedy zwykłym pracownikiem, więc wynagrodzenie nie może być niższe od płacy minimalnej proporcjonalnej do liczby godzin (art. 8 ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu). Płaca minimalna w 2026 roku wynosi 4806 zł za pełny miesięczny wymiar. Przy 12 godzinach tygodniowo, czyli 30 procentach 40-godzinnego tygodnia, to w przybliżeniu 1441,80 zł miesięcznie, a przy stawce godzinowej po prostu sumuj godziny z grafiku.

Nauka zawodu i przyuczenie: co musisz mieć

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać rodzaj przygotowania, czas i miejsce, sposób dokształcania teoretycznego i wysokość wynagrodzenia (art. 195 § 1). Do jej zawierania i rozwiązywania stosuje się przepisy o umowach na czas nieokreślony ze zmianami z art. 195 i 196, więc wypowiedzenie jest możliwe tylko z kilku powodów, między innymi gdy młodociany nie wypełnia obowiązków pomimo środków wychowawczych albo okazuje się nieprzydatny do tej pracy (art. 196). Młodociany ma obowiązek dokształcać się do 18. roku życia, a Ty musisz zwolnić go od pracy na czas zajęć (art. 197 i 198).

Pracodawca pokrywa koszty egzaminu zdawanego w pierwszym terminie (§ 11 ust. 6 rozporządzenia). Zatrudnienie w nauce zawodu jest dopuszczalne tylko przy pracach objętych programem praktycznej nauki zawodu (§ 7). Jeżeli prowadzisz warsztat, sklep albo gospodarstwo i chcesz wyuczyć fachowca, sprawdź w szkole branżowej, w jakich zawodach prowadzi się kształcenie, i zapytaj izbę rzemieślniczą o instruktora.

Czy państwo zwraca koszty?

Aby złożyć wniosek, zatrudniasz młodocianych w zawodach z wykazu, a Ty, osoba prowadząca zakład w Twoim imieniu albo pracownik masz kwalifikacje instruktora praktycznej nauki zawodu. Pracodawca zatrudniający wyłącznie młodocianych może wnioskować najwyżej o trzech, a pracodawca zatrudniający też innych pracowników o liczbę nieprzekraczającą trzykrotności pełnoetatowych pracowników na czas nieokreślony. Wniosek wymaga deklaracji zatrudnienia na umowę o pracę przez co najmniej 6 miesięcy po przygotowaniu zawodowym każdego młodocianego (art. 349 ust. 2, 3 i 7). Refundacja nie przysługuje za okres powtarzania roku nauki (art. 349 ust. 6), a wnioski rozpatruje się w kolejności wpływu do wyczerpania limitu środków (ust. 4).

Urlop młodocianego

Młodocianemu chodzącemu do szkoły udzielasz urlopu w ferie szkolne, a gdy nie nabył jeszcze prawa do urlopu, możesz mu na wniosek dać urlop zaliczkowo w tym okresie (art. 205 § 3). Młodociany uczeń szkoły dla pracujących ma prawo wnioskować o urlop bezpłatny w ferie, w sumie z urlopem wypoczynkowym nie dłuższy niż 2 miesiące (art. 205 § 4). Warto to zaplanować w grafiku z góry, żeby wakacyjna praca nie kończyła się sporem o urlop.

Co jeszcze trzeba wiedzieć przed ogłoszeniem

Ogłoszenie dla młodocianego powinno wprost mówić, że chodzi o lekką pracę w ograniczonym wymiarze godzin i że kandydat dostanie umowę o pracę. Wpisz widełki wynagrodzenia, bo od 24 grudnia 2025 roku informację o wynagrodzeniu lub jego przedziale dajesz w ogłoszeniu o naborze, a jeśli jej tam nie ma, to przed rozmową kwalifikacyjną albo przed nawiązaniem stosunku pracy (art. 18(3ca) Kodeksu pracy). Jak to zrobić zgodnie z przepisami, opisujemy w tekście jawność wynagrodzeń w ogłoszeniu o pracę, a ogólne wskazówki, jak napisać ofertę, w poradniku jak napisać ogłoszenie o pracę.

Kolejność prac przed pierwszym dniem pracownika opisuje tekst jak zatrudnić pierwszego pracownika, a koszty składek dorosłego pracownika porównasz w zestawieniu koszty zatrudnienia pracownika. Jeżeli szukasz kogoś w innym wieku, zobacz jak zatrudnić studenta. Gotowy tekst ogłoszenia na stanowisko, na które często zgłaszają się uczniowie, znajdziesz we wzorze dla sprzedawcy, a rekrutację w małej firmie podsumowuje strona Denwi dla firm. Hasła pomocnicze to okres próbny i urlop wypoczynkowy.

Młodociani nie są objęci PPK, bo ustawa wyłącza z definicji osób zatrudnionych młodocianych w rozumieniu art. 190 § 1 Kodeksu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 18 lit. a ustawy o PPK). Składek ZUS za młodocianych nie rozpisujemy, bo ich wysokość i zwolnienia zależą od rodzaju zatrudnienia, a źródło ustawowe wymaga rozstrzygnięcia przez ZUS lub biuro rachunkowe. Ten tekst referuje Kodeks pracy i rozporządzenia, więc przy nietypowej sytuacji, na przykład młodocianym z zagranicy albo pracą w gospodarstwie rolnym, potwierdź zasady w inspekcji pracy.