Zaliczka
Zaliczka to część ceny lub wynagrodzenia zapłacona z góry, przed wykonaniem umowy, która przy wykonaniu umowy zalicza się na poczet należności, a gdy umowa nie dojdzie do skutku, podlega zwrotowi w całości jako świadczenie nienależne (art. 410 Kodeksu cywilnego), bez względu na to, kto się wycofał.
Aktualizacja:
Zaliczka to część ceny albo wynagrodzenia zapłacona z góry, zanim umowa zostanie wykonana. Gdy transakcja dochodzi do skutku, zaliczkę odlicza się od należnej kwoty. Gdy nie dochodzi, zaliczka wraca do wpłacającego w całości, niezależnie od tego, która strona zrezygnowała. Kodeks cywilny nie ma osobnego przepisu o zaliczce: obowiązek zwrotu wynika z przepisów o świadczeniu nienależnym (art. 405 i 410 KC), bo podstawa wpłaty odpadła.
Czy zaliczka zawsze podlega zwrotowi?
Krótka odpowiedź
Co do zasady tak. Jeżeli umowa właściwa nie zostanie zawarta albo zostanie rozwiązana, zaliczka wraca w pełnej wysokości, także wtedy, gdy to wpłacający zmienił zdanie. Strona, która ją przyjęła, nie może jej zatrzymać jako rekompensaty, chyba że strony wyraźnie umówiły się inaczej.
Tym zaliczka różni się od zadatku. Zadatek z art. 394 KC przepada, gdy zawini wpłacający, i wraca podwójnie, gdy zawini przyjmujący. Zaliczka nie niesie żadnej sankcji: to po prostu pieniądze zapłacone wcześniej.
| Cecha | Zaliczka | Zadatek |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | brak osobnego przepisu, zwrot z art. 410 KC | art. 394 KC |
| Gdy wycofa się wpłacający | zwrot w całości | może przepaść |
| Gdy wycofa się przyjmujący | zwrot w całości | zwrot w podwójnej wysokości |
| Dla kogo bezpieczniejsza | dla wpłacającego | wiąże obie strony mocniej |
Kiedy się z tym spotkasz
Zamówienie usługi lub towaru na miarę. Stolarz, krawiec, firma remontowa prosi o zaliczkę na materiały. Wpłacasz część ceny, reszta po wykonaniu pracy.
Kupno auta lub mieszkania, gdy nie masz jeszcze pewności. Jeśli czekasz na decyzję kredytową, zaliczka jest dla Ciebie bezpieczniejsza niż zadatek: gdy bank odmówi, odzyskasz pieniądze bez sporu o to, kto zawinił. Szczegóły porównujemy w tekście zadatek czy zaliczka.
Rezerwacja przy najmie. Wynajmujący prosi o „zaliczkę na poczet czynszu”. To co innego niż kaucja, która zabezpiecza roszczenia wynajmującego po zakończeniu najmu.
Na co uważać
Nazwij wpłatę wprost. Jeżeli w dokumencie pada raz „zaliczka”, a raz „zadatek”, spór o charakter wpłaty jest przesądzony z góry. Najbezpieczniej dopisać zdanie, że wpłata jest zaliczką, a nie zadatkiem, i że strony nie stosują art. 394 KC.
Zapisz termin zwrotu. Umowa może określić, w ilu dniach zaliczka wraca, gdy transakcja upadnie. Za opóźnienie w zwrocie należą się odsetki za opóźnienie z art. 481 KC.
Zachowaj dowód wpłaty. Przelew z tytułem „zaliczka” i opisem przedmiotu albo pisemne pokwitowanie przy gotówce. Bez tego spór sprowadza się do słowa przeciwko słowu.
Gdy druga strona nie oddaje pieniędzy, zacznij od pisemnego wezwania do zapłaty. Przy wysokich kwotach warto skonsultować sprawę z prawnikiem.
Gotowe dokumenty: umowa zaliczki z klauzulą wyłączającą skutki zadatku oraz pokwitowanie przyjęcia zaliczki przy wpłacie gotówką.
Źródła
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, art. 405 i 410 (bezpodstawne wzbogacenie, świadczenie nienależne) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, art. 394 (zadatek) i art. 481 (odsetki za opóźnienie) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)