Zadatek czy zaliczka: co przepada, a co zawsze wraca

Pytanie „zadatek czy zaliczka” pada zwykle w najgorszym momencie: pieniądze już wpłacone, transakcja się sypie, a obie strony czytają tę samą kartkę i widzą w niej co innego. Różnica nie jest formalnością.

Zaliczka wraca zawsze, zadatek potrafi przepaść albo wrócić w podwójnej wysokości. Poniżej rozpisujemy, kiedy dzieje się jedno, a kiedy drugie, i jak wpłatę udokumentować, żeby nie zostać ze słowem przeciwko słowu.

Zadatek czy zaliczka: na czym polega różnica?

Zaliczka nie ma w Kodeksie cywilnym osobnego przepisu. Kiedy umowa nie dochodzi do skutku, podstawa wpłaty odpada, a pieniądze stają się świadczeniem nienależnym, które trzeba zwrócić na zasadach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i art. 410 Kodeksu cywilnego).

Zadatek ma własny przepis, art. 394, i to on tworzy całą asymetrię.

Czy zadatek przepada, gdy kupujący się rozmyśli?

To lustrzane odbicie, o którym kupujący często zapominają. Zadatek nie jest wyłącznie bezpiecznikiem sprzedającego.

Kiedy zadatek po prostu się zwraca?

Ten fragment art. 394 par. 3 ratuje najwięcej sporów i jest najrzadziej czytany. „Rozwiązanie umowy” to zgodna decyzja obu stron, a nie jednostronne wycofanie się. „Okoliczności, za które nikt nie odpowiada” to zdarzenia poza kontrolą stron, nie zwykła zmiana zdania czy niedoszacowanie własnego budżetu.

Co decyduje: nazwa w umowie czy jej treść?

W praktyce to najczęstsza pułapka. Widzimy dokumenty, w których w tytule jest słowo zadatek, a w treści zdanie, że kwota podlega zwrotowi w każdym wypadku. Wtedy działa to, co napisano w treści, czyli zwykła zaliczka.

Ile wynosi zadatek i czy prawo ustala limit?

Nie podajemy tu „typowego procentu”, bo nie ma oficjalnej statystyki, która by go potwierdzała, a wymyślona liczba tylko utrudnia negocjacje. Warto natomiast pamiętać, że kwota działa w obie strony: im wyższy zadatek, tym więcej ryzykuje również ten, kto go przyjmuje.

Zamiast celować w procent, odpowiedz sobie na dwa pytania: ile stracisz, jeśli druga strona zniknie, i ile jesteś gotów stracić, jeśli to Ty się wycofasz. Odpowiedź na oba naraz wyznacza rozsądną kwotę.

Zadatek przy zakupie auta od osoby prywatnej

Sama wpłata bez dokumentu nie zabezpiecza niczego. Dlatego kwotę wpisuje się do umowy przedwstępnej razem z numerem VIN, numerem rejestracyjnym, ceną i datą.

1. Sprawdź auto, zanim wpłacisz

   Numer VIN, historia i stan techniczny są ważniejsze niż rezerwacja. Jak czytać historię pojazdu, opisaliśmy w tekście sprawdzenie historii pojazdu po VIN w CEPiK.

2. Ustal, z kim masz do czynienia

   Od tego zależy zakres odpowiedzialności za wady. Różnice rozpisaliśmy w tekście auto od osoby prywatnej czy handlarza.

3. Podpiszcie umowę przedwstępną

   Opisuje pojazd, cenę, termin i charakter wpłaty. Gotowy dokument znajdziesz na stronie umowa przedwstępna kupna samochodu.

4. Zabezpiecz dowód wpłaty

   Przelew z czytelnym tytułem albo pokwitowanie podpisane przez odbierającego gotówkę.

5. Dotrzymaj terminu

   Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta (art. 390 par. 3 Kodeksu cywilnego).

Jeśli dopiero wybierasz samochód, przejrzyj ogłoszenia motoryzacyjne i porównaj kilka ofert, zanim cokolwiek wpłacisz. Rezerwacja auta, którego nie obejrzałeś, to najdroższy sposób na naukę różnicy między zadatkiem a zaliczką.

Zadatek, zaliczka i kaucja przy najmie mieszkania

Kaucja jest jedyną z tych trzech, której wysokość ogranicza ustawa. Nie może przekraczać dwunastokrotności miesięcznego czynszu liczonego według stawki z dnia zawarcia umowy, a zwrot następuje w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności wynajmującego (art. 6 ustawy o ochronie praw lokatorów).

Zanim wpłacisz cokolwiek za mieszkanie, przeczytaj, co ma zawierać sama umowa: rozpisaliśmy to w tekście umowa najmu mieszkania: co musi zawierać, a sam dokument pobierzesz ze strony umowa najmu mieszkania.

Jak zabezpieczyć wpłatę, żeby dało się ją udowodnić?

Pokwitowania możesz żądać wprost. Art. 462 Kodeksu cywilnego daje spełniającemu świadczenie prawo do pokwitowania, a nawet do pokwitowania w szczególnej formie, jeśli ma w tym interes. Odmowa jest sygnałem ostrzegawczym samym w sobie.

Forma pisemna ma jeszcze jeden skutek, o którym mało kto myśli przed sporem. Jeśli strony zastrzegły formę pisemną bez rygoru nieważności, a potem jej nie zachowały, w sporze co do zasady nie da się dowodzić zawarcia umowy zeznaniami świadków ani przesłuchaniem stron (art. 74 par. 1 Kodeksu cywilnego).

Przy gotówce prosty dokument załatwia sprawę: sam formularz pobierzesz ze strony pokwitowanie odbioru gotówki, a resztę dokumentów znajdziesz w dziale wzory umów. Jak bezpiecznie przekazać same pieniądze, opisaliśmy w tekście bezpieczna płatność przy sprzedaży prywatnej.

Gdzie w tym wszystkim jest Denwi?

Denwi to serwis ogłoszeniowy: publikacja ogłoszenia jest bezpłatna, bez prowizji od sprzedaży i bez limitu liczby ogłoszeń, a kontakt prowadzisz przez wbudowany czat, więc nie musisz podawać numeru telefonu, zanim nabierzesz zaufania do drugiej strony. Konto założysz mailem albo przez Google.

Nie pośredniczymy w płatnościach i nie przechowujemy zadatków. Możemy za to dać Ci dokumenty, z którymi pójdziesz na spotkanie: zasady publikacji opisaliśmy na stronie darmowe ogłoszenia, a formularze zebraliśmy w dziale wzory umów.