Najczęstsze oszustwa przy sprzedaży online i jak je rozpoznać

Wystawiasz rower, po kwadransie pisze „kupujący”. Nie pyta o nic, cenę akceptuje od razu i przysyła link, przez który masz „odebrać pieniądze”. Tak wygląda typowy początek oszustw przy sprzedaży online: nikt nie kradnie Ci towaru, to Ty sam masz kliknąć, podać kod albo nadać paczkę, zanim sprawdzisz konto.

Poniżej sześć schematów, po czym je poznać i co zrobić, jeśli jeden z nich już Cię dopadł.

Jak często zdarzają się oszustwa internetowe w Polsce?

Ogłoszenia prywatne, czyli transakcje C2C, są dla oszustów wygodnym celem. Po drugiej stronie nie siedzi dział bezpieczeństwa, tylko ktoś, kto pierwszy raz w życiu sprzedaje rower.

Po czym poznać oszusta w rozmowie o ogłoszeniu?

CERT Polska wymienia wśród sygnałów phishingu dokładnie te zachowania:

Logo i wygląd strony oszust skopiuje bez trudu. Nie podrobi tylko nazwy domeny w pasku adresu.

Czy kupujący może przysłać link do odebrania pieniędzy?

To najczęstszy scenariusz na portalach ogłoszeniowych i CERT Polska opisuje go wprost. Oszust kopiuje dane Twojego przedmiotu i stawia fałszywą stronę z podstawionym Twoim ogłoszeniem. Link prowadzi kolejno do fałszywej bramki płatności, fałszywego logowania do banku i pola na kod z SMS-a. Na końcu jest nieautoryzowany przelew albo przejęte konto.

Co zrobić: nie klikaj. Zgłoś rozmowę do moderacji serwisu, a adres strony do CERT Polska przez formularz na incydent.cert.pl. Zgłoszone domeny trafiają na Listę Ostrzeżeń, którą CERT Polska prowadzi od marca 2020 roku. Na jej podstawie operatorzy telekomunikacyjni blokują dostęp do stron, a w 2025 roku trafiło na nią blisko 250 tysięcy domen.

Czy wolno wysłać paczkę, zanim przelew wpłynie?

Kupujący twierdzi, że „przelew już poszedł”, i naciska na nadanie jeszcze dziś, bo wyjeżdża albo kurier odbiera tylko do piętnastej. Na dowód przysyła zrzut ekranu albo PDF.

Policja opisuje sprawy, w których sprawca odbierał towar, okazując wygenerowane elektronicznie potwierdzenia przelewów. Taki plik to obrazek. Nie znaczy, że jakikolwiek przelew istnieje.

Odpowiedz, że wysyłasz po zaksięgowaniu, i sprawdź saldo w banku, nie w wiadomości. Uczciwy kupujący poczeka dzień. Pełną kolejność kroków przy nadawaniu paczki opisujemy w poradniku o bezpiecznej wysyłce i odbiorze.

Dlaczego kupujący chce pisać na WhatsAppie?

Prośba „napisz na WhatsAppie” pada zaraz po pierwszej wiadomości, zanim ktokolwiek zapyta o przedmiot. Brzmi niewinnie, ale Twój numer to furtka do SMS-ów z linkami i telefonów „z banku”.

Prowadź rozmowę tam, gdzie się zaczęła. W Denwi cała korespondencja idzie przez wbudowany czat i nie musisz podawać numeru telefonu. Do ustalenia ceny i terminu odbioru numer nie jest potrzebny.

Czy kupujący może żądać zdjęcia dowodu osobistego?

Uzasadnienia bywają różne: „do weryfikacji”, „taki mamy wymóg przy płatności”, „żeby kurier wydał paczkę”. Urząd Ochrony Danych Osobowych stoi na stanowisku, że kopiowanie dowodu osobistego jest dopuszczalne wyjątkowo: tylko gdy pozwalają na to przepisy i po ocenie, czy jest naprawdę niezbędne. Sprzedaż roweru takim przypadkiem nie jest. Jeśli przy odbiorze osobistym chcecie spisać umowę, gotowy wzór umowy kupna-sprzedaży rzeczy pobierzesz za darmo w PDF albo w Wordzie: dane z dowodu wpisujecie w nim ręcznie, przy sobie, bez wysyłania komukolwiek zdjęcia dokumentu.

Czy kodem BLIK można odebrać pieniądze?

Ten wariant doklejany jest do każdego z pozostałych. Kod ma rzekomo „potwierdzić nadanie przesyłki”, „zweryfikować konto” albo „odblokować przelew”. Związek Banków Polskich i Policja prowadzą wspólną kampanię z jednym apelem: nie udostępniaj nikomu swojego kodu BLIK.

Jak działa oszustwo „na kuriera”?

Policja opisuje ten schemat razem z bankami w kampanii „Fałszywy Kurier”. W wersji dla sprzedających kupujący sam „wysyła link do kuriera” i prosi o dane karty albo o kod BLIK „potwierdzający nadanie”. Kody są wykorzystywane natychmiast.

Sygnał jest prosty: wiadomość o przesyłce, której nie zamawiałeś, albo dopłata do paczki, którą sam nadajesz. Podejrzanego SMS-a przekaż bezpłatnie na numer 8080, który CERT Polska uruchomił 22 listopada 2023 roku. Użyj funkcji „przekaż dalej”, żeby wiadomość zachowała oryginalną postać.

Jakie sygnały ostrzegawcze powinny Cię zatrzymać?

Co zrobić, jeśli już straciłeś pieniądze?

Transakcja nieautoryzowana to obciążenie konta po przechwyceniu danych logowania albo kodu. UOKiK przypomina, jak wyglądają terminy:

Przelew zlecony przez Ciebie nie jest transakcją nieautoryzowaną. Ustawa o usługach płatniczych stanowi, że zlecenia nie można odwołać od chwili jego otrzymania przez bank. Późniejsze odwołanie wymaga porozumienia z bankiem, a przy przelewie do innej osoby także jej zgody. Bank i tak zawiadom, bo tylko on może spróbować zatrzymać środki po drodze. Pełną kolejność działań na pierwsze godziny i dni, z listą dowodów do zebrania, rozpisaliśmy w osobnym tekście: oszustwo przy sprzedaży - co zrobić krok po kroku. Jak w ogóle wybrać bezpieczną formę zapłaty, porównujemy w tekście o bezpiecznej płatności przy sprzedaży prywatnej.

1. Zadzwoń do banku

   Zablokuj BLIK, kartę lub dostęp do bankowości i zgłoś operację.

2. Złóż zawiadomienie o przestępstwie

   W dowolnej jednostce Policji lub w prokuraturze, osobiście albo pisemnie. Usługa jest bezpłatna. Opisz, co się stało, kiedy i gdzie, i dołącz zrzuty rozmowy, numer konta, adres strony i numer przesyłki.

3. Zgłoś stronę do CERT Polska

   Formularz na incydent.cert.pl zajmuje kilka minut. Domena trafia na Listę Ostrzeżeń na sześć miesięcy, a jeśli nadal jest groźna, wpisywana jest ponownie.

4. Zastrzeż PESEL

   Zawsze, gdy oszust dostał Twoje dane osobowe albo zdjęcie dokumentu.

Zgłaszanie ma sens nawet wtedy, gdy pieniądze przepadły. Zablokowana domena nie okradnie kolejnej osoby, a zawiadomienie pozwala połączyć Twoją sprawę z innymi prowadzonymi przeciwko tej samej grupie.

Jak ograniczyć ryzyko, zanim ktoś do Ciebie napisze?

Zgłoszenie do moderacji to jedyny sposób, żeby serwis mógł zareagować. A jeśli ktoś prosi Cię o czynność, której nie rozumiesz, to zwykle dlatego, że w uczciwej transakcji nie ma ona sensu.

Co napisać w ofercie, żeby nie prowokować zbędnych pytań, znajdziesz w tekście o zdjęciach i opisie, a odpowiedzialność sprzedawcy prywatnego po transakcji wyjaśniamy w artykule o rękojmi i podatku. Pytania o działanie serwisu wyjaśnisz w centrum pomocy, a zasady publikacji znajdziesz na stronie darmowe ogłoszenia.