Zadatek
Zadatek to kwota wręczana przy zawarciu umowy, która według art. 394 Kodeksu cywilnego przepada, gdy umowy nie wykona wpłacający, a wraca w podwójnej wysokości, gdy nie wykona jej strona, która zadatek przyjęła; przy wykonaniu umowy zalicza się go na poczet ceny.
Aktualizacja:
Zadatek to suma pieniędzy (albo rzecz) wręczana drugiej stronie przy zawarciu umowy, która zabezpiecza jej wykonanie. Zgodnie z art. 394 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna strona umowy nie wykona, druga może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zatrzymać, a jeżeli to ona go dała, żądać sumy dwukrotnie wyższej. Gdy umowa zostanie wykonana, zadatek zalicza się na poczet świadczenia strony, która go wpłaciła.
Czym zadatek różni się od zaliczki?
Krótka odpowiedź
Zaliczka to część ceny zapłacona z góry i wraca w całości, gdy transakcja nie dojdzie do skutku, bez względu na to, kto się wycofał. Zadatek działa jak sankcja: przepada, gdy zawini wpłacający, i wraca podwójnie, gdy zawini przyjmujący.
| Sytuacja | Zadatek | Zaliczka |
|---|---|---|
| Umowa wykonana | zaliczony na poczet ceny | zaliczona na poczet ceny |
| Umowy nie wykonał wpłacający | druga strona może go zatrzymać | zwrot w całości |
| Umowy nie wykonał przyjmujący | wpłacający może żądać dwukrotności | zwrot w całości |
| Strony zgodnie rozwiązały umowę | zwrot pojedynczej kwoty | zwrot w całości |
| Nie odpowiada żadna strona albo obie | zwrot pojedynczej kwoty | zwrot w całości |
Trzy ostatnie wiersze dla zadatku wynikają z art. 394 § 3 KC: przy rozwiązaniu umowy oraz gdy za niewykonanie nie odpowiada żadna ze stron albo odpowiadają obie, zadatek się zwraca, a obowiązek zapłaty podwójnej kwoty odpada. Szerzej porównujemy obie wpłaty w tekście zadatek czy zaliczka.
Kiedy się z tym spotkasz
Rezerwacja auta od osoby prywatnej. Chcesz kupić samochód, ale potrzebujesz kilku dni na przegląd u mechanika albo na zebranie pieniędzy. Zadatek wpisany do umowy przedwstępnej zatrzymuje auto dla Ciebie i zniechęca sprzedającego do sprzedaży komuś, kto zaproponuje więcej.
Zakup mieszkania lub działki. Zadatek wpłaca się zwykle przy umowie przedwstępnej, przed aktem notarialnym. Tu kwoty są wysokie, więc różnica między zadatkiem a zaliczką potrafi oznaczać dziesiątki tysięcy złotych.
Usługi i zamówienia. Sala weselna, stolarz, fotograf: wykonawca często chce zadatku, bo odmawia w tym terminie innym klientom.
Przykład: 3000 zł zadatku przy aucie za 30 000 zł
Kupujący wpłaca 3000 zł zadatku, termin umowy sprzedaży to 14 dni. Jeżeli bez uzasadnionej przyczyny nie przyjdzie po auto, sprzedający odstępuje od umowy i zatrzymuje 3000 zł. Jeżeli to sprzedający w tym czasie sprzeda auto komuś innemu, kupujący może żądać 6000 zł. Jeżeli obaj zgodnie zrezygnują, wraca 3000 zł.
Na co uważać
Liczy się treść umowy, nie sama nazwa. Art. 394 stosuje się „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju”. Jeżeli w nagłówku napisano „zadatek”, a w treści, że kwota wraca w każdym przypadku, strony w praktyce umówiły się na zaliczkę.
Zadatek wiąże obie strony. Sprzedający, który go przyjął, też ryzykuje: gdy zawiedzie, oddaje dwukrotność. Kodeks nie określa minimalnej ani maksymalnej wysokości zadatku, więc kwotę ustalacie sami.
Bez dowodu wpłaty zadatek trudno odzyskać. Wpisz kwotę cyfrą i słownie, a przy gotówce weź pokwitowanie. Gdy druga strona nie oddaje pieniędzy, pierwszym krokiem jest wezwanie do zapłaty.
Przy dużych kwotach skonsultuj zapis z prawnikiem. Ocena, czy ktoś „odpowiada” za niewykonanie umowy, na przykład gdy bank odmówił kredytu, zależy od okoliczności i od tego, co strony wpisały do umowy.
Gotowy dokument: umowa zadatku z kwotą, terminem zawarcia umowy właściwej i skutkami wycofania się każdej ze stron.
Źródła
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, art. 394 (zadatek) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, art. 389-390 (umowa przedwstępna) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)