Użyczenie
Użyczenie to umowa z art. 710-719 Kodeksu cywilnego, w której użyczający pozwala biorącemu przez czas oznaczony lub nieoznaczony na bezpłatne używanie rzeczy, a biorący ponosi zwykłe koszty jej utrzymania i zwraca ją w stanie niepogorszonym; brak czynszu odróżnia użyczenie od najmu.
Aktualizacja:
Użyczenie to umowa, w której właściciel rzeczy (użyczający) pozwala drugiej osobie (biorącemu) za darmo z niej korzystać, przez czas oznaczony albo nieoznaczony. Reguluje ją Kodeks cywilny w art. 710-719. Biorący nie płaci czynszu, ale ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy, nie może oddać jej dalej bez zgody użyczającego i po zakończeniu umowy zwraca ją w stanie niepogorszonym, bez odpowiedzialności za zużycie wynikające z prawidłowego używania. Najczęściej użycza się samochodu, mieszkania albo pola w rodzinie.
Czym różni się od najmu i dzierżawy
| Cecha | Użyczenie | Najem | Dzierżawa |
|---|---|---|---|
| Wynagrodzenie | brak | czynsz | czynsz, także w naturze |
| Co dostaje korzystający | samo używanie | samo używanie | używanie i pobieranie pożytków |
| Koszty utrzymania | zwykłe koszty ponosi biorący (art. 713) | według umowy i przepisów o najmie | naprawy niezbędne ponosi dzierżawca (art. 697) |
| Forma | dowolna, pismo dla dowodu | pismo przy nieruchomości na ponad rok | pismo przy nieruchomości na ponad rok |
Granica jest cienka. Jeśli biorący grunt rolny płaci za właściciela podatki i inne ciężary, a nie czynsz, Kodeks każe stosować przepisy o dzierżawie (art. 708). Jeśli za mieszkanie płaci właścicielowi jakąkolwiek stałą kwotę ponad koszty utrzymania, to w praktyce już najem.
Czy od użyczenia płaci się podatek?
Krótka odpowiedź
W rodzinie zwykle nie. Bezpłatne korzystanie z cudzej rzeczy jest dla biorącego przychodem w PIT, ale świadczenia od osób z I i II grupy podatkowej, czyli między innymi małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwa, teściów i wujostwa, są zwolnione (art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT). Gdy użycza osoba obca, biorący może mieć przychód do opodatkowania.
Wartość takiego przychodu przy lokalu to równowartość czynszu, jaki przysługiwałby przy najmie (art. 11 ust. 2a pkt 3 ustawy o PIT). Przy innych rzeczach, na przykład samochodzie, liczy się cena rynkowa udostępnienia podobnej rzeczy.
Użyczenie nie podlega podatkowi od spadków i darowizn. Art. 1 ust. 1 tej ustawy wymienia zamknięty katalog: spadek, darowiznę, zasiedzenie, nieodpłatne zniesienie współwłasności, zachowek oraz nieodpłatną rentę, użytkowanie i służebność. Użyczenia tam nie ma, więc nie zgłaszasz go na SD-Z2.
Na co uważać
Użyczający może żądać zwrotu przed czasem. Art. 716 KC pozwala na to, gdy biorący używa rzeczy niezgodnie z umową, oddał ją komuś bez zgody albo gdy rzecz stała się użyczającemu potrzebna z powodów nieprzewidzianych przy zawarciu umowy, nawet jeśli umowa była na czas oznaczony.
Mieszkańca nie usuniesz sam. Osoba mieszkająca w lokalu na podstawie użyczenia jest lokatorem w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów (art. 2 ust. 1 pkt 1 obejmuje każdego, kto używa lokalu na podstawie tytułu prawnego innego niż własność), więc zmiana zamków nie wchodzi w grę. Przy sporze o zwrot mieszkania warto skonsultować się z prawnikiem.
Szkody i nakłady rozlicz szybko. Roszczenia o naprawienie szkody i o zwrot nakładów przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy (art. 719 KC). Stan w dniu wydania dobrze opisać w protokole zdawczo-odbiorczym.
Gotowe wzory: umowa użyczenia samochodu, umowa użyczenia lokalu, także pod adres firmy, i umowa użyczenia gruntu rolnego.
Źródła
- Kodeks cywilny, art. 659, 693, 708 i 710-719 (Dz.U. 2026 poz. 795) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 11 ust. 2a i art. 21 ust. 1 pkt 125 (Dz.U. 2026 poz. 592) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 1 i 14 (Dz.U. 2026 poz. 478) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)
- Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, art. 2 ust. 1 pkt 1 (Dz.U. 2023 poz. 725) - Dziennik Ustaw, API ELI Kancelarii Sejmu (dostęp: 2026-09-23)