Umowa uaktywniająca

Umowa uaktywniająca to umowa, na podstawie której niania opiekuje się dzieckiem w domu rodziców. Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 definiuje nianię jako osobę fizyczną, która sprawuje opiekę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu (art. 50 ust. 1). To więc szczególny rodzaj umowy zlecenia: rodzic jest zleceniodawcą, niania zleceniobiorcą. Różnica polega na składkach, które przy spełnieniu warunków ustawy w części opłaca za nianię państwo.

Co musi zawierać umowa uaktywniająca?

Niania może opiekować się dzieckiem od ukończenia przez nie 20. tygodnia życia (art. 50 ust. 2). Nianią nie może być osoba wpisana do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym, a rodzic przy zawieraniu umowy musi to sprawdzić (art. 50 ust. 1a i 4a). Nowelizacja z 31 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1123) rozszerzyła ten zakaz od września 2026 r. także na osoby prawomocnie skazane za przestępstwo umyślne i wpisane do rejestru prowadzonego przez Państwową Komisję do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich.

Kto płaci składki za nianię?

ZUS przejmuje składki tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy warunki z art. 51 ust. 3: rodzic zgłosił nianię do ubezpieczeń, rodzic jest aktywny zawodowo (zatrudniony, pracuje na umowie cywilnoprawnej, od której płaci składki, albo prowadzi działalność pozarolniczą lub rolniczą), a dziecko nie chodzi do żłobka ani klubu dziecięcego i nie jest pod opieką dziennego opiekuna. Gdy rodzic straci pracę albo zakończy działalność, składki są opłacane jeszcze przez 3 miesiące (art. 51 ust. 4).

Od 1 stycznia 2027 r. warunek aktywności zawodowej będzie dotyczył obojga rodziców albo rodzica samotnie wychowującego dziecko (art. 1 pkt 48 nowelizacji w związku z jej art. 48 pkt 3). Ubezpieczenie chorobowe niani jest dobrowolne: jeśli niania do niego przystąpi, tę składkę opłaca rodzic na zasadach dla zleceniobiorców (art. 51 ust. 2).

Na co uważać

Zmiany zgłaszaj od razu. Rodzic jako płatnik musi niezwłocznie informować ZUS o każdej zmianie, która wpływa na opłacanie składek, zwłaszcza o rozwiązaniu albo wygaśnięciu umowy (art. 52). Zapisanie dziecka do żłobka przy trwającej umowie to właśnie taka zmiana.

Ustna umowa nie wystarczy. Ustawa wymaga formy pisemnej, a bez umowy na piśmie trudno wykazać ZUS, że chodzi o umowę uaktywniającą, a nie zwykłe zlecenie.

Opieka nad starszym dzieckiem albo seniorem to inna umowa. Przepisy o niani dotyczą opieki nad dziećmi w wieku objętym ustawą. Przy opiece nad starszym dzieckiem albo osobą starszą zawiera się zwykłą umowę o świadczenie usług, bez składek opłacanych przez ZUS.

Gotowe dokumenty: umowa z nianią z wariantem umowy uaktywniającej oraz umowa opieki nad osobą starszą. Nianię albo opiekunkę możesz też poszukać przez ogłoszenie w kategorii praca, bez opłat za publikację.