Umowa pożyczki prywatnej: forma, podatek PCC i odsetki

Kolega prosi o dwadzieścia tysięcy na trzy miesiące. Siostra chce dołożyć do mieszkania. Zanim przelejesz pieniądze, warto wiedzieć, że umowa pożyczki prywatnej to czynność, która ma swój podatek, swój termin i swój limit odsetek - i że wszystkie trzy da się załatwić w kwadrans.

Ten tekst dotyczy momentu przed przelewem. Jeśli pieniądze już wyszły, a druga strona milczy, przeczytaj osobny poradnik o tym, jak odzyskać pieniądze od znajomego.

Kiedy umowa pożyczki musi być na piśmie?

Forma dokumentowa to nie to samo co kartka z odręcznym podpisem. Wystarczy dokument, który pozwala ustalić osobę składającą oświadczenie, więc mieści się w niej także wymiana wiadomości. Podpisana umowa jest po prostu wygodniejsza, bo od razu zawiera kwotę, termin i sposób wypłaty.

Ważniejsze jest to, co się dzieje, gdy formy zabraknie. Nie ma tu kary ani nieważności umowy - jest coś gorszego w praktyce.

Kodeks zostawia trzy furtki. Dowód ze świadków wraca do gry, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli sam fakt zawarcia umowy jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu. Ta trzecia furtka jest najważniejsza dla zwykłych ludzi i dlatego przelew z sensownym tytułem bywa wart więcej niż dziesięciu świadków.

Ile wynosi podatek od pożyczki prywatnej i kto go płaci?

To jest pierwsze miejsce, w którym ludzie się mylą: podatku nie płaci ten, kto pożycza pieniądze, tylko ten, kto je bierze. Pożyczkodawca nie ma tu żadnego obowiązku formalnego.

Przy trzech lub więcej pożyczkach albo umowach sprzedaży rzeczy ruchomych w jednym miesiącu ustawa dopuszcza deklarację zbiorczą, składaną do 7. dnia następnego miesiąca. Warunek jest taki, że ostatnia z tych czynności została dokonana przed upływem 14 dni od pierwszej.

Czy pożyczkę od rodziny trzeba zgłosić?

Tu narosło najwięcej mitów, więc rozbijmy to na trzy przypadki zapisane w ustawie o PCC.

Dwie pułapki, o których łatwo zapomnieć.

Pierwsza: kwota wolna nie odnawia się co roku. Do wartości ostatniej czynności dolicza się to, co dostałeś od tej samej osoby w roku bieżącym i w okresie pięciu lat poprzedzających ten rok. Trzy pożyczki po 15 tysięcy od tej samej ciotki w ciągu czterech lat przekraczają 36 120 zł razem, nie osobno.

Druga: przy zwolnieniu bez górnego limitu forma wypłaty przestaje być obojętna. Gotówka w kopercie ten warunek wyklucza, bo ustawa żąda dowodu przekazania na rachunek płatniczy biorącego, na jego inny rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Jakie odsetki wolno zapisać w umowie pożyczki?

Pożyczka prywatna nie musi być oprocentowana, ale jeśli chcesz coś na niej zarobić, masz sufit. Kodeks nazywa go odsetkami maksymalnymi i definiuje jako dwukrotność odsetek ustawowych, których wysokość Minister Sprawiedliwości ogłasza w Monitorze Polskim.

Zapis wyższy nie unieważnia umowy. Jeżeli stawka z umowy przekracza limit, należą się po prostu odsetki maksymalne, a postanowienia umowne nie mogą tych przepisów wyłączyć ani ograniczyć, nawet przez wybór prawa obcego.

Jeśli w umowie nic o odsetkach nie napiszesz, pożyczka jest nieoprocentowana. Odsetki należą się tylko wtedy, gdy wynikają z czynności prawnej, z ustawy, z orzeczenia sądu albo z decyzji organu.

Czy pożyczka bez odsetek rodzi przychód?

Problem pojawia się poza tym kręgiem. Nieoprocentowana pożyczka od osoby spoza I i II grupy podatkowej to dla biorącego korzyść, której nie obejmuje to zwolnienie, więc trzeba liczyć się z przychodem z innych źródeł. Zwolnienie nie działa też wtedy, gdy świadczenie płynie ze stosunku pracy albo z działalności wykonywanej osobiście.

Nie podajemy tu gotowej kwoty podatku, bo jej wysokość zależy od wyceny świadczenia i od całej sytuacji podatnika. Przy większych kwotach poza rodziną to jest moment na rozmowę z doradcą podatkowym.

Jak zabezpieczyć zwrot pożyczki?

1. Poręczenie

   Poręczyciel zobowiązuje się wykonać zobowiązanie, gdyby dłużnik go nie wykonał. Jego oświadczenie musi być złożone na piśmie pod rygorem nieważności, więc ustne „ręczę za niego” nie znaczy nic. Można też poręczyć za dług przyszły, ale do wysokości z góry oznaczonej.

2. Zastaw na rzeczy ruchomej

   Do ustanowienia potrzebna jest umowa i wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. Wobec innych wierzycieli zastaw jest skuteczny, gdy umowa została zawarta na piśmie z datą pewną.

3. Weksel własny

   To bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty. Musi zawierać słowo „weksel” w tekście dokumentu, oznaczoną sumę, termin i miejsce płatności, nazwisko odbiorcy, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Brak którejkolwiek z tych cech co do zasady odbiera dokumentowi charakter weksla.

Co ma do tego serwis z ogłoszeniami?

Pożyczka w rodzinie rzadko bierze się znikąd. Zwykle ktoś zbiera na samochód, na sprzęt albo na wkład do mieszkania, a część tej kwoty można uzbierać, sprzedając rzeczy, które i tak stoją w garażu.

W Denwi publikacja ogłoszeń jest bez opłat i bez prowizji od sprzedaży, nie ma limitu liczby ogłoszeń, a kontakt idzie przez wbudowany czat, więc nie musisz podawać numeru telefonu. Konto założysz mailem albo przez Google. Jeśli sprzedajesz auto, zacznij od ogłoszeń motoryzacyjnych, a zasady publikacji opisaliśmy na stronie darmowych ogłoszeń.

Przy sprzedaży w rodzinie przyda się też tekst o tym, jak wygląda darowizna samochodu w rodzinie, bo tam podatek liczy się według zupełnie innych reguł niż przy pożyczce. A jeśli zamiast pożyczki rozważasz zaliczkowanie transakcji, sprawdź różnicę opisaną w tekście zadatek czy zaliczka.