Formalności
Sprzedaż mleka i sera z gospodarstwa: przepisy 2026
Sprzedaż mleka od krowy: do 1000 litrów tygodniowo po wpisie u weterynarza, badanie raz w miesiącu, 6°C. Ser, masło i twaróg tylko w RHD albo MOL.
Ktoś z bloku obok przychodzi z bańką po mleko prosto od krowy, inny pyta o twaróg i osełkę masła na niedzielę. Sprzedaż mleka od krowy jest legalna w ramach sprzedaży bezpośredniej, po wpisie do rejestru u powiatowego lekarza weterynarii i w limicie 1000 litrów tygodniowo. Ser, twaróg i masło to już przetwory, więc dla nich obowiązuje inna ścieżka.
Poniżej rozdzielamy jedno od drugiego: co wolno z surowym mlekiem, jak przejść na sery i ile z tego oddajesz fiskusowi.
Czy można legalnie sprzedawać mleko prosto od krowy?
Krótka odpowiedź
Tak. Mleko surowe, siara i surowa śmietana z gospodarstwa produkcji mleka to produkty dopuszczone do sprzedaży bezpośredniej. Warunki: mleko pochodzi z Twoich zwierząt, gospodarstwo jest wpisane do rejestru zakładów u powiatowego lekarza weterynarii, a mleko co miesiąc przechodzi badanie w laboratorium.
Sprzedaż bezpośrednia obejmuje wyłącznie surowce, czyli mleko takie, jakie wyszło z dojarki, schłodzone i nic więcej. Nie wolno w niej sprzedawać mleka kupionego od sąsiada: rozporządzenie dopuszcza tylko produkty z własnych surowców. Nie wolno też niczego z mlekiem robić. Kwaśna śmietana, zsiadłe mleko czy maślanka są już przetworzone, a dla nich jest rolniczy handel detaliczny.
Ministerstwo Rolnictwa wyjaśnia, że gospodarstwo produkcji mleka to takie, w którym utrzymuje się zwierzęta gospodarskie w celu pozyskania mleka. Mleko kozie, owcze czy bawole podlega tym samym zasadom co krowie.
Ile mleka surowego wolno sprzedać tygodniowo?
Krótka odpowiedź
Do 1000 litrów mleka surowego (albo mleka surowego i siary razem) oraz do 200 litrów surowej śmietany tygodniowo. Powiatowy lekarz weterynarii może na Twój wniosek zgodzić się na większą sprzedaż w danym tygodniu, jeśli roczna nie przekroczy 52 000 litrów mleka i 10 400 litrów śmietany.
1000 l
mleka surowego tygodniowo w sprzedaży bezpośredniej
Źródło: rozporządzenie MRiRW z 30.09.2015, § 6 ust. 1 pkt 8
200 l
surowej śmietany tygodniowo
Źródło: rozporządzenie MRiRW z 30.09.2015, § 6 ust. 1 pkt 9
52 000 l
mleka rocznie, gdy weterynarz zgodzi się na większy tydzień
Źródło: rozporządzenie MRiRW z 30.09.2015, § 6 ust. 2 pkt 4
Roczny limit to dokładnie 52 tygodnie po 1000 litrów. Zgoda weterynarza nie daje więc więcej mleka w skali roku, tylko pozwala sprzedawać nierówno: więcej latem, gdy krowy są na pastwisku, mniej zimą.
Każdy tydzień zapisujesz w dokumentacji: ilość sprzedanego mleka, wyniki badań i czynności sprawdzających. Przechowujesz ją przez rok następujący po roku, w którym ją prowadziłeś, i pokazujesz na żądanie weterynarza.
Jakie wymagania musi spełniać mleko surowe na sprzedaż?
Krótka odpowiedź
Mleko pozyskujesz higienicznie, badasz w laboratorium co najmniej raz w miesiącu, trzymasz w czystych, zamkniętych pojemnikach i chłodzisz do najwyżej 6°C. Nie może zawierać pozostałości antybiotyków ponad unijne normy.
Najważniejszy jest próg bakterii. W pojedynczej, losowo pobranej próbce liczba bakterii w temperaturze 30°C nie może przekroczyć:
| Mleko surowe i siara | Limit bakterii | Podstawa |
|---|---|---|
| od krów | 300 000 jtk w 1 ml | § 32 ust. 3 pkt 1 |
| od innych zwierząt, np. kóz, owiec | 500 000 jtk w 1 ml | § 32 ust. 3 pkt 2 |
Badanie robi laboratorium wskazane w ustawie o Inspekcji Weterynaryjnej. Surowa śmietana może iść do sprzedaży tylko wtedy, gdy powstała z mleka, które spełnia te wymagania.
Druga sprawa to temperatura. Mleko, siarę i śmietanę schładzasz niezwłocznie po udoju i przechowujesz w najwyżej 6°C. W transporcie do targowiska albo sklepu wolno przekroczyć to o 2°C, jeśli przejazd trwa do 2 godzin, a na miejscu produkt znów schłodzisz. W samym gospodarstwie mleko sprzedawane w ciągu 2 godzin od udoju może być cieplejsze.
Przed pierwszym klientem z bańką
- Decyzja o wpisie do rejestru zakładów i weterynaryjny numer identyfikacyjny.
- Wynik badania liczby bakterii z ostatniego miesiąca.
- Schładzalnik albo lodówka, która trzyma 6°C, i termometr.
- Czyste, zamknięte pojemniki z kranem albo zamknięte butelki.
- Orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych dla osób, które mają kontakt z mlekiem.
- Badanie wody raz w roku, jeśli korzystasz z własnej studni.
- Zeszyt: litry sprzedane w każdym tygodniu i wyniki badań.
Czy klient musi wiedzieć, że mleko trzeba przegotować?
Krótka odpowiedź
Unijne rozporządzenie nr 853/2004 wymaga, żeby oznakowanie mleka surowego przeznaczonego do bezpośredniego spożycia zawierało słowa „mleko surowe”. Obowiązku umieszczania konkretnego napisu o przegotowaniu w polskim rozporządzeniu o sprzedaży bezpośredniej nie znaleźliśmy, ale taka informacja przy stoisku czy na butelce to rozsądna praktyka.
Oznakowanie w rozumieniu tego przepisu obejmuje też tabliczkę, ulotkę czy kartkę przy stoisku, nie tylko etykietę. Napis „mleko surowe” musi być więc widoczny także wtedy, gdy nalewasz z kanki do butelki klienta.
Dlaczego warto dopisać zdanie o przegotowaniu? Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej przypomina, że mleko w wymieniu jest jałowe, ale w trakcie udoju lub tuż po nim może się zanieczyścić, także bakteriami chorobotwórczymi. Obróbka cieplna chroni przed tym konsumenta. Klient, który kupuje mleko dla małego dziecka, powinien to wiedzieć, zanim naleje je do kubka.
Gdzie można sprzedawać mleko surowe i czy wolno postawić mlekomat?
Krótka odpowiedź
Mleko surowe sprzedajesz konsumentom w gospodarstwie, na targowisku, z obiektów ruchomych lub tymczasowych (także z samochodu) i z automatów, a do tego możesz je dostarczać do sklepów, które sprzedają je bezpośrednio konsumentom. Obszar to Twoje województwo i województwa sąsiednie.
Automat do mleka, czyli mlekomat, rozporządzenie nazywa urządzeniem dystrybucyjnym do sprzedaży żywności. Może stać w gospodarstwie, na targowisku albo poza nimi, na przykład na osiedlu. Dla automatów obowiązują wymagania higieniczne dotyczące czystości, dezynfekcji, wody i osób obsługujących, a temperatura 6°C dotyczy mleka w automacie tak samo jak w kance.
Poza swoim i sąsiednimi województwami sprzedajesz tylko na wystawach, festynach, targach i kiermaszach promujących takie produkty. Wtedy co najmniej 7 dni wcześniej wysyłasz pisemną informację do powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla miejsca sprzedaży: kim jesteś, gdzie produkujesz, gdzie i kiedy będziesz sprzedawać.
Rozporządzenie każe trzymać mleko w czystych, zamkniętych pojemnikach umożliwiających higieniczną sprzedaż albo w zamkniętych opakowaniach jednostkowych. O nalewaniu do butelek przyniesionych przez klienta przepis nie mówi wprost, więc zapytaj o to weterynarza przy wpisie.
Jak zarejestrować sprzedaż mleka u weterynarza?
Krótka odpowiedź
Składasz pisemny wniosek o wpis do rejestru zakładów u powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla gospodarstwa, co najmniej 30 dni przed startem. Projektu technologicznego zakładu nie potrzebujesz: ustawa zwalnia z niego sprzedaż bezpośrednią, rolniczy handel detaliczny i MOL.
Zdecyduj, co sprzedajesz
Samo mleko i surowa śmietana to sprzedaż bezpośrednia. Jeśli od razu chcesz też twaróg i masło, zaznacz we wniosku rolniczy handel detaliczny albo MOL. Obie rzeczy można prowadzić równolegle.Przygotuj dane do wniosku
Imię, nazwisko, PESEL, adres, REGON albo NIP, jeśli masz, rodzaj i zakres działalności oraz adres miejsca produkcji.Złóż wniosek 30 dni przed startem
Ustawa wymaga formy pisemnej i co najmniej 30 dni zapasu. W tym czasie zleć pierwsze badanie mleka w laboratorium.Odbierz decyzję i numer
W decyzji o wpisie dostajesz weterynaryjny numer identyfikacyjny. Od tej chwili możesz sprzedawać i prowadzisz tygodniową ewidencję.
Jak legalnie sprzedawać sery, twaróg i masło z gospodarstwa?
Krótka odpowiedź
Ser, twaróg, masło, jogurt czy kwaśna śmietana to produkty mleczne, których nie obejmuje sprzedaż bezpośrednia. Sprzedajesz je w rolniczym handlu detalicznym (RHD) albo w działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MOL). W obu przypadkach potrzebny jest wpis do rejestru u powiatowego lekarza weterynarii.
Przy sprzedaży serów z gospodarstwa pierwszym wyborem jest zwykle RHD. Żywność musi mieć co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z Twojej hodowli, a sprzedajesz ją konsumentom i sklepom. Limity ilościowe dotyczą tylko dostaw do sklepów, a przy sprzedaży konsumentom przepisy nie wyznaczają górnej granicy.
| Sprzedaż bezpośrednia | RHD | MOL | |
|---|---|---|---|
| Co sprzedajesz | mleko surowe, siarę, surową śmietanę | ser, twaróg, masło, jogurt, kwaśną śmietanę | produkty mleczne i na bazie siary |
| Skąd mleko | tylko z własnych zwierząt | co najmniej jeden składnik w całości własny | z gospodarstwa produkcji mleka |
| Limit | 1000 l mleka tygodniowo | 2600 kg produktów mlecznych rocznie do sklepów | 0,5 t produktów mlecznych tygodniowo do sklepów |
| Obszar dostaw do sklepów | swoje i sąsiednie województwa | swoje województwo i sąsiednie powiaty oraz miasta wojewódzkie | swoje województwo, sąsiednie powiaty i miasta wojewódzkie |
| Rejestracja | wpis u powiatowego lekarza weterynarii | wpis u powiatowego lekarza weterynarii | wpis u powiatowego lekarza weterynarii |
W RHD w miejscu sprzedaży konsumentowi umieszczasz czytelny napis „rolniczy handel detaliczny”, imię i nazwisko, adres miejsca produkcji i weterynaryjny numer identyfikacyjny. Dostawy do sklepów zapisujesz na bieżąco, a dokumentację trzymasz dwa lata od końca roku, za który ją prowadzisz. Szczegóły i limity dla innych produktów zebraliśmy w tekście o limitach w rolniczym handlu detalicznym.
Czy od sprzedaży mleka i serów płaci się podatek?
Krótka odpowiedź
Za mleko surowe od krów z Twojego gospodarstwa nie płacisz PIT, bo to działalność rolnicza. Przychód ze sprzedaży serów, twarogu i masła w RHD jest zwolniony z PIT do 100 000 zł rocznie, a nadwyżkę możesz rozliczyć ryczałtem 2 procent od przychodu.
Ustawa o PIT nie obejmuje przychodów z działalności rolniczej, czyli wytwarzania produktów w stanie nieprzetworzonym z własnej hodowli. Mleko surowe się w tym mieści. Chów krów jest działem specjalnym produkcji rolnej tylko poza gospodarstwem rolnym i powyżej 5 sztuk. Wtedy norma szacunkowa dochodu na 2026 rok wynosi 486,52 zł od krowy.
Sery to przetwory, więc trafiają do osobnej kategorii przychodów. Zwolnienie do 100 000 zł działa, gdy spełnisz wszystkie warunki z ustawy naraz:
- nie zatrudniasz nikogo do przetwarzania i sprzedaży na umowę o pracę, zlecenie czy o dzieło (wyjątkiem jest między innymi sprzedaż na wystawach, festynach, targach i kiermaszach),
- prowadzisz ewidencję sprzedaży z numerem wpisu, datą, kwotą, przychodem narastająco oraz ilością i rodzajem produktów, a dzienne przychody wpisujesz w dniu sprzedaży,
- masz tę ewidencję w miejscu sprzedaży,
- produkty z własnej hodowli to co najmniej 50 procent produktu, nie licząc wody.
Przykład: twaróg i masło przez cały rok
Załóżmy, że sprzedajesz w RHD twaróg i masło, a przychód w roku wyniósł 112 000 zł. Kwoty są przyjęte do przykładu. Pierwsze 100 000 zł jest zwolnione z PIT. Od nadwyżki 12 000 zł ryczałt 2 procent to 240 zł.
Gdybyś w tym samym roku zatrudnił pomocnika na umowę zlecenie do robienia twarogu, warunek braku zatrudnienia przestaje być spełniony i zwolnienie nie przysługuje. Takie decyzje lepiej skonsultować z urzędem skarbowym albo doradcą podatkowym przed sezonem.
Zwolnienie nie zależy od tego, czy u weterynarza masz wpis RHD czy MOL, tylko od warunków z art. 20 ust. 1c ustawy o PIT. W MOL często przerabia się też cudze mleko, a wtedy warunek 50 procent własnego surowca łatwo przestaje być spełniony.
Jak znaleźć klientów na mleko i sery z gospodarstwa?
Stali klienci z wioski wiedzą, kiedy przyjść z bańką. Ktoś z pobliskiego miasta, kto szuka sera z gospodarstwa, trafi do Ciebie raczej przez internet. Na Denwi wystawisz ogłoszenie w kategorii Bazarek, obok jajek, miodu i słoików z przetworami. Publikacja kosztuje 0 zł, bez prowizji od sprzedaży i bez limitu liczby ogłoszeń, a z klientami rozmawiasz przez czat w serwisie, bez podawania numeru telefonu w treści. Zasady opisaliśmy na stronie darmowych ogłoszeń.
W ogłoszeniu napisz, czy sprzedajesz mleko surowe (i że trzeba je przegotować), w jakie dni i godziny jest odbiór, czy klient przynosi własne naczynie i w jakiej formie prowadzisz sprzedaż serów. Jeśli trzymasz też kury albo pszczoły, zajrzyj do poradników o sprzedaży jaj i sprzedaży miodu, a co i kiedy najlepiej schodzi, rozpisaliśmy w kalendarzu Bazarku.
Sprzedajesz mleko, twaróg albo ser?
Dodaj ogłoszenie na Bazarku za 0 zł i bez prowizji. Klienci z okolicy napiszą przez czat i umówią odbiór w gospodarstwie albo na targu.
Jak działają darmowe ogłoszenia na Denwi ›Najczęstsze pytania
Czy mogę sprzedawać mleko kozie tak samo jak krowie?
Tak. Rozporządzenie o sprzedaży bezpośredniej mówi o mleku surowym pozyskanym w gospodarstwie produkcji mleka, a ministerstwo wyjaśnia, że chodzi o mleko od zwierząt gospodarskich, na przykład krowie, kozie, owcze czy bawole. Różni się tylko dopuszczalna liczba bakterii: dla mleka od innych zwierząt niż krowy to 500 000 jtk w mililitrze.
Oddaję mleko do mleczarni. Czy mogę część sprzedawać sąsiadom?
Możesz prowadzić obie działalności równolegle. Jeśli mleko na sprzedaż bezpośrednią stoi w tym samym zbiorniku co mleko dla mleczarni, obowiązują je unijne normy dla mleka surowego, a ministerstwo dopuszcza korzystanie z badań robionych przez podmiot, który odbiera od Ciebie mleko. Wpis do rejestru u powiatowego lekarza weterynarii i tak jest potrzebny.
Czy mogę sprzedawać ser z mleka kupionego od sąsiada?
Nie w sprzedaży bezpośredniej, bo ta dopuszcza tylko produkty z własnych surowców. W RHD żywność musi mieć co najmniej jeden składnik w całości z własnej hodowli, a do zwolnienia z PIT własny surowiec ma stanowić co najmniej 50 procent produktu bez wody. Przy większym udziale cudzego mleka zostaje MOL albo zwykły zakład, a to temat do omówienia z powiatowym lekarzem weterynarii.
Czy mogę wysłać ser kurierem do klienta w innym województwie?
W RHD przepisy ograniczają obszar przy dostawach do sklepów, a o wysyłce do konsumenta nie mówią wprost. Mleko surowe w sprzedaży bezpośredniej sprzedajesz tylko w miejscach wymienionych w rozporządzeniu i tylko w swoim oraz sąsiednich województwach. Zanim zaczniesz wysyłać, zapytaj powiatowego lekarza weterynarii, który prowadzi Twój wpis.
Jak długo trzymać dokumentację sprzedaży mleka?
Przez rok następujący po roku, w którym ją sporządzono. Zapisujesz w niej tygodniową ilość sprzedanego mleka, wyniki comiesięcznych badań i czynności sprawdzających, a pokazujesz ją na żądanie powiatowego lekarza weterynarii.
Źródła
- Rozporządzenie MRiRW z 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej (Dz.U. 2015 poz. 1703), § 2-6, § 13, § 18 i § 32-36 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Sprzedaż bezpośrednia produktów pochodzenia zwierzęcego: wymagania z zakresu bezpieczeństwa żywności - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dostęp: 2026-10-03)
- Ustawa o produktach pochodzenia zwierzęcego, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 981), art. 13, art. 19 ust. 4, art. 20 i art. 21 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego, załącznik III, sekcja IX, rozdział IV (etykietowanie) - EUR-Lex, Unia Europejska (dostęp: 2026-10-03)
- Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, tekst jednolity (Dz.U. 2023 poz. 1448), art. 3 ust. 3 pkt 29b i art. 44a - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Rozporządzenie MRiRW z 12 września 2022 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego (Dz.U. 2022 poz. 1971), § 2, załącznik nr 3 i nr 4 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Rozporządzenie MRiRW z 21 marca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (Dz.U. 2016 poz. 451), § 2 i § 3 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 20 ust. 1c-1f, art. 21 ust. 1 pkt 71a, załącznik nr 2 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 6 ust. 1d i art. 12 ust. 1 pkt 8 - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Rozporządzenie MFiG z 9 października 2025 r. w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej na 2026 r. (Dz.U. 2025 poz. 1403) - Dziennik Ustaw, API Sejmu RP (dostęp: 2026-10-03)
- Mleko pasteryzowane czy UHT? - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, NIZP PZH-PIB (dostęp: 2026-10-03)
Tekst przygotowała Redakcja Denwi. Zasady, na jakich powstają nasze materiały, opisujemy w polityce redakcyjnej. Znalazłeś błąd albo nieaktualną informację? Napisz do nas.